|
|
 |
 |
|
|
१ आदिपर्व.jpg)
॥ श्रीः ॥
1.163. अध्यायः 163
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Topics
तृषार्तान् मातरं भ्रांतॄश्च न्यग्रोधमूले स्थापयित्वा जलानयनाय भीमस्य गमनम्॥ 1 ॥ जलमानीयागतस्य भूमौ सुप्तान्मात्रादीन्पश्यतो भीमस्य प्रलापः॥ 2 ॥
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Text
वैशम्पायन उवाच। 1-163-0x(952)(7408)
तेन विक्रममाणेन ऊरुवेगसमीरितम्।
वनं सवृक्षविटपं व्याघूर्णितमिवाभवत्॥ 1-163-1(7409)
जङ्गावातो ववौ चास्य शुचिशुक्रागमे यथा।
आवर्जितालतावृक्षं मार्गं चक्रे महाबलः॥ 1-163-2(7410)
स मृद्गन्पुष्पितांश्चैव फलितांश्च वनस्पतीन्।
अवरुज्य ययौ गुल्मान्पथस्तस्य समीपजान्॥ 1-163-3(7411)
स रोषित इव क्रुद्धो वने भञ्जन्महाद्रुमान्।
त्रिप्रस्रुतमदः शुष्मी षष्टिवर्षो मतङ्गराट्॥ 1-163-4(7412)
गच्छतस्तस्य वेगेन तार्क्ष्यमारुतरंहसः।
भीमस्य पाण्डुपुत्राणां मूर्च्छेव समजायत॥ 1-163-5(7413)
असकृच्चापि सतीर्य दूरपारं भुजप्लवैः।
पथि प्रच्छन्नमासेदुर्धार्तराष्ट्रभयात्तदा॥ 1-163-6(7414)
कृच्छ्रेण मातरं चैव सुकुमारीं यशस्विनीम्।
अवहत्स तु पृष्ठेन रोधःसु विषमेषु च॥ 1-163-7(7415)
अगमच्च वनोद्देशमल्पमूलफलोदकम्।
क्रूरपक्षिमृगं घोरं सायाह्ने भरतर्षभ॥ 1-163-8(7416)
घोरा समभवत्सन्ध्या दारुणा मृगपक्षिणः।
अप्रकाशा दिशः सर्वा वातैरासन्ननार्तवैः॥ 1-163-9(7417)
शीर्णपर्णफलै राजन्बहुगुल्मक्षुपद्रुमैः।
भग्नावभुग्नभूयिष्ठैर्नानाद्रुमसमाकुलैः॥ 1-163-10(7418)
ते श्रमेण च कौरव्यास्तृष्णया च प्रपीडिताः।
नाशक्नुवंस्तदा गन्तुं निद्रया च प्रवृद्धया॥ 1-163-11(7419)
न्यविशन्ति हि ते सर्वे निरास्वादे महावने।
`रात्र्यामेव गतास्तूर्णं चतुर्विंशतियोजनम्।'
ततस्तृषा परिक्लन्ता कुन्ती वचनमब्रवीत्॥ 1-163-12(7420)
माता सती पाण्डवानां पञ्चानां मध्यतः स्थिता।
तृष्णया हि परीताऽहमनाथेव महावने॥ 1-163-13(7421)
`इतः परं तु शक्ताहं गन्तुं च न पदात्पदम्।
शयिष्ये वृक्षमूलेऽत्र धार्तराष्ट्रा हरन्तु माम्॥ 1-163-14(7422)
शृणु भीम वचो मह्यं तव बाहुबलात्पुरः।
स्थातुं न शक्ताः कौरव्याः किं बिभेषि पृथासुत॥ 1-163-15(7423)
अन्यो रथो न मेऽस्तीह भीमसेनादृते भुवि।
धार्तराष्ट्राद्वृथा भीरुर्न मां स्वप्तुमिहेच्छसि॥ 1-163-16(7424)
वैशम्पायन उवाच। 1-163-17x(953)
भीमपृष्ठस्थिता चेत्थं दूयमानेन चेतसा।
निश्यध्वनि रुदन्ती सा निद्रावश्मुपागता॥' 1-163-17(7425)
तच्छ्रुत्वा भीमसेनस्य मातृस्नेहात्प्रजल्पितम्।
कारुण्येन मनस्तप्तं गमनायोपचक्रमे॥ 1-163-18(7426)
ततो भीमो वनं घोरं प्रविश्य विजनं महत्।
न्यग्रोधं विपुलच्छायं रमणीयं ददर्श ह॥ 1-163-19(7427)
तत्र निक्षिप्य तान्सर्वानुवाच भरतर्षभः।
पानीयं मृगयामीह तावद्विश्रम्यतामिह॥ 1-163-20(7428)
एते रुवन्ति मधुरं सारसा जलचारिणः।
ध्रुवमत्र जलस्थानं महच्चेति मतिर्मम॥ 1-163-21(7429)
अनुज्ञातः स गच्छेति भ्रात्रा ज्येष्ठेन भारत।
जगाम तत्र यत्र स्म सारसा जलचारिणः॥ 1-163-22(7430)
`अपश्यत्पद्मिनीखण्डमण्डितं स सरोवरम्।'
स तत्र पीत्वा पानीयं स्नात्वा च भरतर्षभ॥ 1-163-23(7431)
तेषामर्थे च जग्राह भ्रातॄणां भ्रातृवत्सलः।
उत्तरीयेण पानीयमानयामास भारत॥ 1-163-24(7432)
`पङ्कजानामनेकैश्च पत्रैर्बध्वा पृथक्पृथक्।'
गव्यूतिमात्रादागत्य त्वरितो मातरं प्रति।
शोकदुःखपरीतात्मा निशश्वासोरगो यथा॥ 1-163-25(7433)
स सुप्तां मातरं `भ्रातॄन्निद्राविद्रावितौजसः।
महारौद्रे वने घोरे वृक्षमूले सुशीतले॥ 1-163-26(7434)
विक्षिप्तकरपादांश्च दीर्घोच्छ्वासान्महाबलान्।
ऊर्ध्ववक्त्रान्महाकायान्पञ्चेन्द्रानिव भूपते॥ 1-163-27(7435)
अज्ञातवृक्षनित्यस्थप्रेतराक्षससाध्वसान्।
दृष्ट्वा वै भृशशोकार्तो बिललापानिलात्मजः॥' 1-163-28(7436)
भृशं शोकपरीत्मा विललाप वृकोदरः॥ 1-163-29(7437)
अतः कष्टतरं किं नु द्रष्टव्यं हि भविष्यति।
यत्पश्यामि महीसुप्तान्भ्रातॄनद्य सुमन्दभाक्॥ 1-163-30(7438)
शयनेषु परार्ध्येषु ये पुरा वारणावते।
नाधिजग्मुस्तदा निद्रां तेऽद्य सुप्ता महीतले॥ 1-163-31(7439)
स्वसारं वसुदेवस्य शत्रुसङ्घावमर्दिनः।
कुन्तिराजसुतां कुन्तीं सर्वलक्षणपूजिताम्॥ 1-163-32(7440)
स्नुषां विचित्रवीर्यस्य भार्यां पाण्डोर्महात्मनः।
तथैव चास्मज्जननीं पुण्डरीकोदरप्रभाम्॥ 1-163-33(7441)
सुकुमारतरामेनां महार्हशयनोचिताम्।
शयानां पश्यताऽद्येह पृथिव्यामतथोचिताम्॥ 1-163-34(7442)
धर्मादिन्द्राच्च वाताच्च सुपुवे या सुतानिमान्।
सेयं भूमौ परिश्रान्ता शेषे प्रासादशायिनी॥ 1-163-35(7443)
किं नु दुःखतरं शक्यं मया द्रष्टुमतः परम्।
योऽहमद्य नरव्याघ्रान्सुप्तान्पश्यामि भूतले॥ 1-163-36(7444)
त्रिषु लोकेषु यो राज्यं धर्मनित्योऽर्हते नृपः।
सोऽयं भूमौ परिश्रान्तः शेते प्राकृतवत्कथम्॥ 1-163-37(7445)
अयं नीलाम्बुदश्यामो नरेष्वप्रतिमोऽर्जुनः।
शेते प्राकृतवद्भूमौ ततो दुःखतरं नु किम्॥ 1-163-38(7446)
अश्विनाविव देवानां याविमौ रूपसंपदा।
तौ प्राकृतवदद्येमौ प्रसुप्तौ धरणीतले॥ 1-163-39(7447)
ज्ञातयो यस्य नै स्युर्विषमाः कुलपांसनाः।
स जीवेत सुखं लोके ग्रामद्रुम इवैकजः॥ 1-163-40(7448)
एको वृक्षो हि यो ग्रामे भवेत्पर्णफलान्वितः।
चैत्यो भवति निर्ज्ञातिरध्वनीनैश्च पूजितः॥ 1-163-41(7449)
येषां च बहवः शूरा ज्ञातयो धर्ममाश्रिताः।
ते जीवन्ति सुखं लोके भवन्ति च निरामयाः॥ 1-163-42(7450)
बलवन्तः समृद्धार्था मित्रबान्धवनन्दनाः।
जीवन्त्यन्योन्यमाश्रित्य द्रुमाः काननजा इव॥ 1-163-43(7451)
वयं तु धृतराष्ट्रेण दुष्पुत्रेण दुरात्मना।
`राज्यलुब्धेन मूर्खेण दुर्मन्त्रिसहितेन वै॥ 1-163-44(7452)
दुष्टेनाधर्मशीलेन स्वार्थनिष्ठैकबुद्धिना।'
विवासिता न दग्धाश्च क्षत्तुर्बुद्धिपराक्रमात्॥ 1-163-45(7453)
तस्मान्मुक्ता वयं दाहादिमं वृक्षमुपाश्रिताः।
कां दिशं प्रतिपत्स्यामः प्राप्ताः क्लेशमनुत्तमम्॥ 1-163-46(7454)
सकामो भव दुर्बुद्धे धार्तराष्ट्राल्पदर्शन।
नूनं देवाः प्रसन्नास्ते नानुज्ञां मे युधिष्ठिरः॥ 1-163-47(7455)
प्रयच्छति वधे तुभ्यं तेन जीवसि दुर्मते।
नन्वद्य ससुतामात्यं सकर्णानुजसौबलम्॥ 1-163-48(7456)
गत्वा क्रोधसमाविष्टः प्रेषयिष्ये यमक्षयम्।
किं नु शक्यं मया कर्तुं यत्तेन क्रुध्यते नृपः॥ 1-163-49(7457)
धर्मात्मा पाण्डवश्रेष्ठः पापाचार युधिष्ठिरः।
एवमुक्त्वा महाबाहुः क्रोधसन्दीप्तमानसः॥ 1-163-50(7458)
करं करेण निष्पिष्य निःश्वसन्दीनमानसः।
पुनर्दीनमना भूत्वा शान्तार्चिरिव पावकः॥ 1-163-51(7459)
भ्रातॄन्महीतले सुप्तानवैक्षत वृकोदरः।
विश्वस्तानिव संविष्टान्पृथग्जनसमानिव॥ 1-163-52(7460)
नातिदूरेण नगरं वनादस्माद्धि लक्षये।
जागर्तव्ये स्वपन्तीमे हन्त जागर्म्यहंस्वयम्॥ 1-163-53(7461)
प्राश्यन्तीमे जलं पश्चात्प्रतिबुद्धा जितक्लमाः।
इति भीमो व्यवस्यैव जजागार स्वयं तदा॥ ॥ 1-163-54(7462)
इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि जतुगृहपर्वणि त्रिषष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः॥ 163 ॥ ॥ समाप्तं जतुर्गृहपर्व ॥
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Footnotes
1-163-2 शुचिशुक्रागमे ज्येष्ठाषाढयोः समये। आवर्जिताः समीकृता लता वृक्षाश्च यस्मिन्॥ 1-163-3 अवरुज्य भङ्क्त्वा॥ 1-163-4 रोषितो रोषं प्रापितः। त्रिषु गण्डकर्णमूलगुह्यदेशेषु प्रस्रुतो मदो यस्य सः। शुष्मी तेजस्वी॥ 1-163-9 अनार्तवैरनृतुभवैरुत्पातरूपैरित्यर्थः॥ 1-163-12 तृषा तृष्णया॥ 1-163-30 मुमन्दभागतिमन्दभाग्यः॥ 1-163-40 एकज एक एव जातोऽसहायः॥ 1-163-43 बान्धवानां नन्दनाः सुखदाः॥ 1-163-48 तुभ्यं तव॥ त्रिषष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः॥ 163 ॥

|
 100000 shlokas.jpg)
|
|
"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India. |
| |
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
|